De menselijke maat bij AI
Wat AI kan is indrukwekkend. Maar precies daar ligt ook het risico: we laten steeds vaker de machine beslissen wat relevant is, wat logisch klinkt en wat ‘goed genoeg’ is. Langzaam verdwijnt de ruimte voor twijfel, voor een onverwachte gedachte, voor het gesprek waarin iets nieuws ontstaat of voor de menselijke verbinding die een sfeer van vertrouwen pf empathie oproept.
De menselijke maat is absoluut iets om in het oog te blijven houden. Het is de bewuste keuze om te blijven zien wat machines (nog) niet kunnen en om daarin zelf sterker te worden: ethisch en moreel oordeel vormen, context voelen, verantwoordelijkheid nemen en echte verbindingen aangaan. AI kan ons helpen sneller te werken. Of we er ook beter van worden, hangt ervan af of we de menselijke maat niet uit het oog verliezen.
Wat te doen?
Wie de menselijke maat wil behouden, moet zich er sterk voor maken. Niet door AI af te wijzen, maar door te bepalen waar de machine stopt en de mens begint. Ik heb er bijvoorbeeld zelf een pesthekel aan om door een chatbot te worden geholpen als ik menselijk contact zoek. In mijn eigen bedrijf doe ik professionele onderzoeken naar klanttevredenheid. Niet per e-mail, maar telefonisch. En de mensen die ik spreek waarderen dit. Zo vind ik ook (maar dit is een zijstap en geen AI) dat het lid zijn van een vereniging niet louter hoort te bestaan uit het lezen van en antwoorden op digitale berichten. Van tijd tot tijd je gezicht laten zien toont pas echte betrokkenheid.
Bedrijven die AI willen implementeren zullen zich ook moeten afvragen of de tijdwinst opweegt tegen sociale nadelen. Denk aan motivatieverliezen, gebrekkige teamontwikkeling, psychologische veiligheid omdat je baan mogelijk op de tocht komt te staan. Ook mag AI het zelf nadenken niet ondermijnen. Wie zijn hersens niet gebruikt, gaat achteruit. “Use it, or lose it”. Sterker nog: wie AI toepast en de resultaten moet beoordelen, zal steeds kritischer moeten leren zijn. Ook AI kan fouten maken. Dat heeft de toeslagenaffaire ons op zijn minst geleerd.
Hoe verder?
Laat AI wèl rustig helpen bij onderzoek en analyse, maar schrijf je rapporten (of stukjes zoals dit) zelf. Vakmanschap moet je beschermen. AI zal je op theoretisch gebied ongetwijfeld kunnen verslaan, maar in praktische expertise en inzichten moet jij de baas blijven. Breid je expertise ook uit naar naastgelegen gebieden. Ook dat versterkt jou en maakt het lastiger om je te vervangen door AI.
Jarno Duursma (AI-expert en spreker) noemt in zijn nieuwsbrief ‘Trending in Tech’ 5 menselijke vaardigheden die steeds belangrijker worden: smaak, beoordelingsvermogen, creativiteit, nieuwsgierigheid en samenwerking. Ik ben het daar mee eens. Versterk zoveel mogelijk van deze eigenschappen. Leuk voor jezelf en voor het behoud van je baan en/of waardigheid. Wacht niet tot AI ook sterker wordt in een of meer van deze eigenschappen, want de ontwikkelingen gaan snel, heel snel.